گروه‌های هنری در تاریخ هنر مدرن و معاصر، معمولا بستری برای شکل‌گیری ایده‌های تازه، تجربه‌های مشترک و عبور از چارچوب‌های رایج هنر بوده‌اند. از محفل‌های سوررئالیست‌ها در کافه‌های پاریس و گردهمایی دادائیست‌ها در کلوپ ولتر تا گروه‌های هنری ایرانی مانند ربعه، پنج، خروس جنگی و گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان، گروه +30، دنا و بعد تر گروه‌های معاصرتر همچون معکوس، سوت شرقی و تعدادی دیگر همگی در مسیر همکاری جمعی برای تحولات هنری نقش داشته‌اند.
گروه‌های هنری در تاریخ هنر مدرن و معاصر، معمولا بستری برای شکل‌گیری ایده‌های تازه، تجربه‌های مشترک و عبور از چارچوب‌های رایج هنر بوده‌اند. از محفل‌های سوررئالیست‌ها در کافه‌های پاریس و گردهمایی دادائیست‌ها در کلوپ ولتر تا گروه‌های هنری ایرانی مانند ربعه، پنج، خروس جنگی و گروه آزاد نقاشان و مجسمه‌سازان، گروه +30، دنا و بعد تر گروه‌های معاصرتر همچون معکوس، سوت شرقی و تعدادی دیگر همگی در مسیر همکاری جمعی برای تحولات هنری نقش داشته‌اند.
در بسیاری موارد از میان دوستی‌های هنرمندان، معاشرت‌های مستمر، تجربه‌های آموزشی مشترک در فضاهای دانشگاهی و آزاد یا نیاز به ایجاد بستری مستقل برای خلق و نمایش آثاری با جهان‌بینی و رویکردهای مشابه پدید آمده‌اند. گاهی نقطه‌ی آغاز یک گروه، آشنایی چند هنرمند جوان در جریان نمایشگاه‌هاست و گاهی حضور در کلاس یک استاد یا تحصیل در یک دانشکده‌ی هنری.
بعضی از گروه‌های ایرانی و خارجی را با توجه به آنچه گفته شد، یاد و مرور می‌کنیم.
گروه ۳۰+
گروه ۳۰+ در دهه ۱۳۷۰ با ابتکار شهناز زهتاب و همراهی جمعی از هنرمندان تجسمی شکل گرفت. این گروه فضایی برای تبادل نظر، طرح ایده‌های مشترک و تجربه شیوه‌های مختلف هنری فراهم کرد. اعضا در جلسات منظم، موضوعات و دغدغه‌های هنری را بررسی می‌کردند و حاصل این گفت‌وگوها را در قالب نمایشگاه‌های گروهی به مخاطبان ارائه می‌دادند. فعالیت گروه ۳۰+ را می‌توان تلاشی برای تقویت ارتباط میان هنرمندان و ایجاد بستری مستقل برای تجربه و ارائه آثار دانست. بسیاری از نام‌های مطرح و تاثیرگذار در هنر بعد از انقلاب سال 1357 از دل این گروه برخاسته است.
گروه دنا
گروه دنا در فروردین ۱۳۸۰ با حضور جمعی از زنان هنرمند نقاش شکل گرفت. این گروه با هدف فراهم‌کردن فضایی مستقل برای نمایش آثار و حضور پررنگ زنان در عرصه‌ی هنرهای تجسمی فعالیت خود را آغاز کرد. اعضای دنا با وجود تفاوت در شیوه‌های اجرایی، انتخاب موضوع و زبان بصری، در قالب نمایشگاه‌های مشترک کنار هم قرار گرفتند. تنوع رویکردهای هنری اعضا، در کنار تجربه همکاری جمعی، از ویژگی‌های اصلی این گروه بود.
گروه معکوس
گروه هنری معکوس در سال ۱۳۸۵، از میان دوره‌ی آموزش تکنیک ریخته‌گری معکوس با تدریس پرویز تناولی شکل گرفت. اعضای این گروه، نخستین هنرمندانی بودند که این شیوه را در کلاس‌های او آموختند و با پیشنهاد تناولی، فعالیت خود را در قالب یک گروه ادامه دادند. نام گروه نیز از همین تکنیک گرفته شده است. معکوس، بدون مانیفست یا رویکرد موضوعی واحد اما با زبان و تجربه‌ای مشترک در مجسمه‌سازی آغاز به کار کرد، در ادامه اعضای آن به‌تدریج مسیرهای مستقل هنری خود را دنبال کردند.
گروه سوت شرقی
گروه سوت شرقی، نمونه‌ای از شکل‌گیری یک اجتماع هنری بر مبنای دوستی و معاشرت هنرمندان هم‌‌فکر در سال 1396 در ایران است. این گروه در سال ۱۳۹۶ شکل گرفت. مهدی نعمتی، از اعضای گروه، در گفت‌وگویی در سال ۱۳۹۹ توضیح می‌دهد: اعضا ابتدا نقاشان جوانی بودند که در جریان نمایشگاه‌ها و فعالیت‌های یکدیگر با هم آشنا شدند و پس از شکل‌گیری دوستی، تصمیم گرفتند گروهی تشکیل دهند و به‌صورت مشترک کار کنند.
به گفته‌ی او معاشرت و شناخت بیشتر اعضا از یکدیگر به پررنگ‌تر شدن شباهت‌های تصویری و رفتاری آن‌ها انجامید و در این مسیر، اعضای گروه همواره بر حفظ تفاوت‌های فردی و تجربه‌گرایی تأکید داشته‌اند .
گروه دانمارکی SUPERFLEX
گروه دانمارکی SUPERFLEX در سال ۱۹۹۳ توسط یاکوب فنگر، بیورشتیرنه کریستیانسن و راسموس نیلسن شکل گرفت. این سه هنرمند که در آکادمی سلطنتی هنرهای زیبای کپنهاگ با یکدیگر آشنا شده بودند، به دنبال ایجاد نوعی فعالیت هنری گسترش‌یافته و مداخله‌گر بودند؛ فعالیتی که بتواند مناسبات اقتصادی، اجتماعی و شرایط تولید را به چالش بکشد.
Raqs Media Collective
Raqs Media Collective نیز به سال ۱۹۹۲ در دهلی و با مشارکت جی‌بش باگچی، مونیکا نارولا و شودبراتا سنگوپتا شکل گرفت. این گروه با پیوند دادن هنر، رسانه، پژوهش تاریخی و اندیشه‌ی فلسفی، به دنبال گسترش محدوده‌ی فعالیت هنری بود. تأسیس مرکز پژوهشی Sarai در سال ۲۰۰۰ را می‌توان ادامه‌ی همین رویکرد در ایجاد فضایی برای تبادل دانش و تجربه دانست.
گروه ruangrupa در سال ۲۰۰۰ در اندونزی بر پایه‌ی شبکه‌ی دوستی و ارتباط دانشجویان هنر جاکارتا و یوگیاکارتا شکل گرفت. نیاز به ایجاد فضایی مستقل برای گردهمایی جوانان، آزمایش ایده‌ها و همکاری هنری، از انگیزه‌های اصلی تأسیس آن بود. این گروه در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین نمونه‌های سازمان‌دهی جمعی در هنر معاصر تبدیل شد و مدیریت هنری داکومنتای پانزدهم در سال ۲۰۲۲ را بر عهده گرفت.
گروه Gelitin
Gelitin در اتریش، نمونه‌ای متفاوت از شکل‌گیری گروه بر پایه مسیر مشترک و طولانی‌مدت است. چهار عضو از این گروه، ولفگانگ گانتنر، علی یانکا، فلوریان رایتر و توبیاس اوربان، نخستین بار در سال ۱۹۷۸ در یک اردوی تابستانی با یکدیگر آشنا شدند و از همان زمان به معاشرت و کار مشترک ادامه دادند. آن‌ها در سال ۱۹۹۳ فعالیت نمایشگاهی بین‌المللی خود را آغاز کردند. آثار این گروه عمدتاً بر پرفورمنس، مجسمه‌سازی، مشارکت مخاطب و تجربه‌های غیرمتعارف هنری استوار است.
در مجموع، بررسی این نمونه‌ها نشان می‌دهد که شکل‌گیری گروه‌های هنری الزاماً از یک ضرورت زیبایی‌شناختی یا سبک مشترک آغاز نمی‌شود. در بسیاری از موارد، دوستی، تجربه‌ی آموزشی، هم‌نسلی و نیاز به ایجاد امکان‌های مستقل برای فعالیت هنری، زمینه‌ی اولیه این همکاری‌ها را فراهم می‌کند. با گذشت زمان، این ارتباط‌ها می‌توانند به زبان بصری و نگاه مشترک، روش‌های تازه در خلق اثر یا حتی ساختارهای مستقل آموزشی و فرهنگی تبدیل شوند. از این منظر، را می‌توان نوعی شیوه زیستن و کار کردن در هنر دانست که در آن معاشرت، گفت‌وگو و تجربه مشترک، به‌اندازه‌ی تولید اثر اهمیت پیدا می‌کنند.