هنر ایران در کازمسکو؛ روایتی چندنسلی در «بخش ایرانی»

چهاردهمین دوره آرت‌فر کازمسکو با حضور ۱۰۸ گالری از ۱۳ تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ در مرکز تیمیریازف مسکو برگزار شد؛ رویدادی که امسال ۲۰ گالری برای نخستین‌بار در آن شرکت کردند و ۱۵ گالری نیز از خارج از روسیه در کازمسکو حضور داشتند. در میان ارائه‌های این دوره، هنر مدرن و معاصر ایران نیز با بخش «Persian» (بخش ایرانی) در این رویداد بین‌المللی معرفی شد.

در سال‌های اخیر، «آرت‌ویک» یا هفته هنر به یکی از قالب‌های مهم برگزاری رویدادهای هنری در شهرهای مختلف جهان تبدیل شده است. این رویدادها معمولاً به یک نمایشگاه یا یک ساختمان مشخص محدود نیستند، بلکه مجموعه‌ای از موزه‌ها، گالری‌ها، فضاهای هنری، مؤسسات فرهنگی و برنامه‌های مختلف را برای مدت مشخصی در یک برنامه مشترک یا هماهنگ گرد هم می‌آورند.

تلاش برای شکل‌دادن به بازار هنرهای تجسمی ایران طی دو دهه گذشته، در قالب‌های مختلفی تجربه شده است؛ از رویدادهای دارای حمایت و ساختار نهادی و دولتی تا همکاری میان گالری‌های خصوصی و در سال‌های اخیر، پروژه‌هایی با هدف گسترش فعالیت‌های هنری در سطح شهر. آرت‌اکسپو تهران، هفت نگاه، تیرآرت و آرت‌فر تهران هرکدام بخشی از این مسیر را شکل داده‌اند، اما از نظر ساختار، شیوه برگزاری و میزان تداوم تفاوت‌هایی داشته‌اند.

نمایشگاه «صلب» از روز جمعه، ۳۰ مرداد در گالری آرتیبیشن همزمان با رویداد «ماه هنر» برگزار خواهد شد. هنرمندان این نمایشگاه به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: صابر ابر، مجتبا امینی، امید امیدواری، مجید بیگلری، وحید دشتیاری، رضا رسولی، تهمینه شرافت، بهرنگ صمدزادگان، شادی قدیریان، مرجان قربانی، زهرا قیاسی، شعیب گرگانی، امیر معبد، امید مهدیزاده و آنیتا هاشمی مقدم

برخی نمایشگاه‌ها، از دهه ۱۹۸۰ به بعد مسیر متفاوتی را آغاز کردند و از الگوی معمولِ نمایش و تماشای اثر فاصله گرفتند و خودِ نمایشگاه را به فرصتی برای اندیشیدن، تجربه کردن و مواجهه با مسائل پیچیده تبدیل کردند. در این پروژه‌ها، فلسفه، معماری، فناوری، علم و سیاست در سازمان‌دهی فضا و تجربه مخاطب حضور موثر پیدا می‌کنند. چهار نمونه زیر، با وجود تفاوت‌های تاریخی و نظری، نشان می‌دهند چگونه یک نمایشگاه می‌تواند از «محل نمایش آثار» فراتر رود و به فضایی برای تجربه‌ی یک ایده تبدیل شود.

بر اساس مقاله‌ی «زنان هنرمند در فرانسه‌ی قرن نوزدهم» در موزه‌ی متروپولیتن، متن زیر بازنویسی شده است. این مقاله یادآور می‌شود که حضور زنان در هر نقش و دوره‌ای از تاریخ با مبارزه عجین شده است. هر گام زنانه در جهان با وزنه‌های سنگینی که از جنس محدودیت و قضاوت بر پای‌شان بسته شده بود، برداشته شده و در نهایت به شاهکارهایی بدل شده است.

در تاریخ هنر، پرتره یکی از آشناترین گونه‌های نقاشی بوده است که تصویری از مناسبات اجتماعی، جایگاه طبقاتی، سلیقه فرهنگی و حتی ساختار قدرت هر دوره را به نمایش می‌گذارد. با این حال، برخلاف اهمیت آن در تاریخ هنر، کمتر موضوع پژوهش‌های آماری و داده محور بوده است. این نوشتار با تکیه بر یافته‌های پژوهشی با عنوان «چهره‌های در حال تغییر سالن پاریس: تحلیل پرتره‌نگاری، ۱۷۴۰ تا ۱۸۸۱» تهیه شده است. این مطالعه توسط «دایانا سیو گرین‌والد» و «کیم اوسترلینک»، در سال ۲۰۲۲ در نشریه «پوئتیکس» منتشر شده است. آن‌ها با استفاده از ‌ داده‌هایی گسترده، جایگاه پرتره در سالن پاریس را بررسی کردند و تصویری تازه از نقش این ژانر، تحولات آن در طول زمان و تغییر ویژگی‌های اجتماعی و جمعیتی افراد به تصویر کشیده‌شده در پرتره‌ها ارائه دادند.

نمایشگاه گروهی «چهره به چهره / رو‌به‌رو» با آثار چهره‌نگاری به تاریخ ۲۶ تیر ماه در گالری آرتیبیشن برگزار می‌شود.

بی‌تردید «پرتره» یکی از جدی‌ترین گزینه‌ها در تمام تاریخ هنر است که از نخستین تمدن‌ها تا عصر هوش مصنوعی، حضوری مداوم داشته است. در گذشته، پرتره ابزار ثبت حضور افراد مهم بود، اما در هنر معاصر، این ژانر به رسانه‌ای برای طرح پرسش‌های بنیادی متفاوتی تبدیل شده است. ظرفیت گسترده این ژانر باعث شده است که معتبرترین موزه‌های جهان، از جمله گالری ملی پرتره(لندن) و گالری ملی پرتره اسمیتسونین (واشنگتن)، پرتره را ابزاری برای مطالعه‌ی تاریخ، جامعه و فرهنگ معرفی کنند.

ساختمان آرتهال از اواسط خرداد تا اوایل تیرماه، میزبان سه رویداد هنری در دو فضای مستقل از گالری آرتیبیشن بود. نمایشگاه‌های «کلکسیونر مدرن» و «سلکشن» با دو رویکرد متفاوت در گالری‌های شماره ۱ و شماره ۲ در آرتیبیشن برگزار شدند و در کنار آن، پوسترهای دهمین دوره‌ی «جشن هنر شیراز» نیز در فضایی از طبقه منفی یک ساختمان آرتهال به نمایش درآمده است. همچنین کتاب‌هایی از نشر تالار هنر نیز و نشر نظر نیز ارائه شده است.

کالوین تامکینز در بخشی از کتاب «پرتره‌هایی از هنر معاصر» به زندگی و آثار ریچارد سرا پرداخته است. تامکینز در این بخش، از سال‌های جوانی سرا و مواجهه‌اش با هنر مدرن تا جایگاه او به عنوان یکی از تأثیرگذارترین مجسمه‌سازان معاصر آمریکا را بازگو کرده است.

این مقاله از مواجهه با دو اثر هم‌نام آغاز می‌شود؛ دو «خرگوش» که تنها اشتراکشان عنوان است اما در نمایش بصری، تجربه‌ای متفاوت برای مخاطب ایجاد می‌کنند که در دو قطب کاملاً متفاوت قرار می‌گیرند. خرگوش جف کونز با سطح صیقلی و درخشان خود در منطق دیداری و بازارمحور هنر معاصر تثبیت می‌شود، در حالی که خرگوش نیکزاد نجومی با بدنی انسان‌نما و دربند، مخاطب را درگیر تجربه‌ای از تعلیق و خشونت می‌کند. این تقابل، پرسش اصلی مقاله را شکل می‌دهد: چگونه یک نشانه‌ی بصری واحد در دو میدان هنری متفاوت، به تولید نظام‌های متمایز معنا، ارزش و مشروعیت هنری منجر می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش، به بررسی دو اثر «خرگوش» از جف کونز و نیکزاد نجومی می‌پردازیم.