حضور نه چندان ساده‌ی زنان

ورود زنان به مطبوعات ایران همچون هر عرصه‌ی زیستی دیگری در تاریخ ایران، چندان ساده و از یک نقطه و نام آغاز نشده است. حضور و تلاش زنان در مقاطع مختلف مطبوعات منجر به این تولد و تداوم شده است. دغدغه‌مندی زنان در خصوص آگاهی‌بخشی در زمینه‌ی چالش‌ها و مباحث مرتبط با آن‌ها، شروعی بر حضور مستقل آن‌ها در مطبوعات شد.

نمایشگاه گروهی «اثر ثانویه» با آثاری از 10 کاریکاتوریست فعال در مطبوعات از تاریخ 3 مهر تا 17 مهر در گالری آرتیبیشن به نمایش درمی‌آید. این نمایشگاه با محوریت یادآوری اهمیت ارزش هنری کاریکاتور مطبوعاتی در کنار ارزش‌های رسانه‌ای، شکل گرفته است.

کاریکاتور معمولا با مطبوعات و طنز سیاسی شناخته می‌شود، اما سابقه‌ی آن به این محدوده خلاصه نمی‌شود. تصویر طنزآمیز قرن‌هاست که در کنار چاپ، طراحی و هنرهای گرافیکی شکل‌های مختلفی پیدا کرده و به موضوعاتی از سیاست و مذهب گرفته تا روابط اجتماعی و رفتارهای انسانی پرداخته است. به همین دلیل، نمایشگاه‌هایی که به کاریکاتور و طنز تصویری اختصاص دارند، فقط مجموعه‌ای از تصاویر هجوآمیز را کنار هم نمی‌گذارند. بعضی از آن‌ها سراغ تاریخ این زبان تصویری می‌روند، بعضی رابطه آن با چاپ و رسانه را بررسی می‌کنند و بعضی هم نشان می‌دهند که موضوعات و شیوه‌های طنز در دوره‌های مختلف چگونه تغییر کرده‌اند. در سال‌های اخیر نیز چند موزه و موسسه معتبر، نمایشگاه‌هایی را به تاریخ کاریکاتور، هجو و طنز تصویری اختصاص داده‌اند. در ادامه، سه نمونه از این نمایشگاه‌ها را مرور می‌کنیم.

چهاردهمین دوره آرت‌فر کازمسکو با حضور ۱۰۸ گالری از ۱۳ تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ در مرکز تیمیریازف مسکو برگزار شد؛ رویدادی که امسال ۲۰ گالری برای نخستین‌بار در آن شرکت کردند و ۱۵ گالری نیز از خارج از روسیه در کازمسکو حضور داشتند. در میان ارائه‌های این دوره، هنر مدرن و معاصر ایران نیز با بخش «Persian» (بخش ایرانی) در این رویداد بین‌المللی معرفی شد.

در سال‌های اخیر، «آرت‌ویک» یا هفته هنر به یکی از قالب‌های مهم برگزاری رویدادهای هنری در شهرهای مختلف جهان تبدیل شده است. این رویدادها معمولاً به یک نمایشگاه یا یک ساختمان مشخص محدود نیستند، بلکه مجموعه‌ای از موزه‌ها، گالری‌ها، فضاهای هنری، مؤسسات فرهنگی و برنامه‌های مختلف را برای مدت مشخصی در یک برنامه مشترک یا هماهنگ گرد هم می‌آورند.

تلاش برای شکل‌دادن به بازار هنرهای تجسمی ایران طی دو دهه گذشته، در قالب‌های مختلفی تجربه شده است؛ از رویدادهای دارای حمایت و ساختار نهادی و دولتی تا همکاری میان گالری‌های خصوصی و در سال‌های اخیر، پروژه‌هایی با هدف گسترش فعالیت‌های هنری در سطح شهر. آرت‌اکسپو تهران، هفت نگاه، تیرآرت و آرت‌فر تهران هرکدام بخشی از این مسیر را شکل داده‌اند، اما از نظر ساختار، شیوه برگزاری و میزان تداوم تفاوت‌هایی داشته‌اند.

نمایشگاه «صلب» از روز جمعه، ۳۰ مرداد در گالری آرتیبیشن همزمان با رویداد «ماه هنر» برگزار خواهد شد. هنرمندان این نمایشگاه به ترتیب حروف الفبا عبارتند از: صابر ابر، مجتبا امینی، امید امیدواری، مجید بیگلری، وحید دشتیاری، رضا رسولی، تهمینه شرافت، بهرنگ صمدزادگان، شادی قدیریان، مرجان قربانی، زهرا قیاسی، شعیب گرگانی، امیر معبد، امید مهدیزاده و آنیتا هاشمی مقدم

برخی نمایشگاه‌ها، از دهه ۱۹۸۰ به بعد مسیر متفاوتی را آغاز کردند و از الگوی معمولِ نمایش و تماشای اثر فاصله گرفتند و خودِ نمایشگاه را به فرصتی برای اندیشیدن، تجربه کردن و مواجهه با مسائل پیچیده تبدیل کردند. در این پروژه‌ها، فلسفه، معماری، فناوری، علم و سیاست در سازمان‌دهی فضا و تجربه مخاطب حضور موثر پیدا می‌کنند. چهار نمونه زیر، با وجود تفاوت‌های تاریخی و نظری، نشان می‌دهند چگونه یک نمایشگاه می‌تواند از «محل نمایش آثار» فراتر رود و به فضایی برای تجربه‌ی یک ایده تبدیل شود.

بر اساس مقاله‌ی «زنان هنرمند در فرانسه‌ی قرن نوزدهم» در موزه‌ی متروپولیتن، متن زیر بازنویسی شده است. این مقاله یادآور می‌شود که حضور زنان در هر نقش و دوره‌ای از تاریخ با مبارزه عجین شده است. هر گام زنانه در جهان با وزنه‌های سنگینی که از جنس محدودیت و قضاوت بر پای‌شان بسته شده بود، برداشته شده و در نهایت به شاهکارهایی بدل شده است.

در تاریخ هنر، پرتره یکی از آشناترین گونه‌های نقاشی بوده است که تصویری از مناسبات اجتماعی، جایگاه طبقاتی، سلیقه فرهنگی و حتی ساختار قدرت هر دوره را به نمایش می‌گذارد. با این حال، برخلاف اهمیت آن در تاریخ هنر، کمتر موضوع پژوهش‌های آماری و داده محور بوده است. این نوشتار با تکیه بر یافته‌های پژوهشی با عنوان «چهره‌های در حال تغییر سالن پاریس: تحلیل پرتره‌نگاری، ۱۷۴۰ تا ۱۸۸۱» تهیه شده است. این مطالعه توسط «دایانا سیو گرین‌والد» و «کیم اوسترلینک»، در سال ۲۰۲۲ در نشریه «پوئتیکس» منتشر شده است. آن‌ها با استفاده از ‌ داده‌هایی گسترده، جایگاه پرتره در سالن پاریس را بررسی کردند و تصویری تازه از نقش این ژانر، تحولات آن در طول زمان و تغییر ویژگی‌های اجتماعی و جمعیتی افراد به تصویر کشیده‌شده در پرتره‌ها ارائه دادند.

نمایشگاه گروهی «چهره به چهره / رو‌به‌رو» با آثار چهره‌نگاری به تاریخ ۲۶ تیر ماه در گالری آرتیبیشن برگزار می‌شود.

بی‌تردید «پرتره» یکی از جدی‌ترین گزینه‌ها در تمام تاریخ هنر است که از نخستین تمدن‌ها تا عصر هوش مصنوعی، حضوری مداوم داشته است. در گذشته، پرتره ابزار ثبت حضور افراد مهم بود، اما در هنر معاصر، این ژانر به رسانه‌ای برای طرح پرسش‌های بنیادی متفاوتی تبدیل شده است. ظرفیت گسترده این ژانر باعث شده است که معتبرترین موزه‌های جهان، از جمله گالری ملی پرتره(لندن) و گالری ملی پرتره اسمیتسونین (واشنگتن)، پرتره را ابزاری برای مطالعه‌ی تاریخ، جامعه و فرهنگ معرفی کنند.