شاهکارهایی برخاسته از مبارزه‌ی زنان در هنر قرن نوزدهم

بر اساس مقاله‌ی «زنان هنرمند در فرانسه‌ی قرن نوزدهم» در موزه‌ی متروپولیتن، متن زیر بازنویسی شده است. این مقاله یادآور می‌شود که حضور زنان در هر نقش و دوره‌ای از تاریخ با مبارزه عجین شده است. هر گام زنانه در جهان با وزنه‌های سنگینی که از جنس محدودیت و قضاوت بر پای‌شان بسته شده بود، برداشته شده و در نهایت به شاهکارهایی بدل شده است.

در تاریخ هنر، پرتره یکی از آشناترین گونه‌های نقاشی بوده است که تصویری از مناسبات اجتماعی، جایگاه طبقاتی، سلیقه فرهنگی و حتی ساختار قدرت هر دوره را به نمایش می‌گذارد. با این حال، برخلاف اهمیت آن در تاریخ هنر، کمتر موضوع پژوهش‌های آماری و داده محور بوده است. این نوشتار با تکیه بر یافته‌های پژوهشی با عنوان «چهره‌های در حال تغییر سالن پاریس: تحلیل پرتره‌نگاری، ۱۷۴۰ تا ۱۸۸۱» تهیه شده است. این مطالعه توسط «دایانا سیو گرین‌والد» و «کیم اوسترلینک»، در سال ۲۰۲۲ در نشریه «پوئتیکس» منتشر شده است. آن‌ها با استفاده از ‌ داده‌هایی گسترده، جایگاه پرتره در سالن پاریس را بررسی کردند و تصویری تازه از نقش این ژانر، تحولات آن در طول زمان و تغییر ویژگی‌های اجتماعی و جمعیتی افراد به تصویر کشیده‌شده در پرتره‌ها ارائه دادند.

نمایشگاه گروهی «چهره به چهره / رو‌به‌رو» با آثار چهره‌نگاری به تاریخ ۲۶ تیر ماه در گالری آرتیبیشن برگزار می‌شود.

بی‌تردید «پرتره» یکی از جدی‌ترین گزینه‌ها در تمام تاریخ هنر است که از نخستین تمدن‌ها تا عصر هوش مصنوعی، حضوری مداوم داشته است. در گذشته، پرتره ابزار ثبت حضور افراد مهم بود، اما در هنر معاصر، این ژانر به رسانه‌ای برای طرح پرسش‌های بنیادی متفاوتی تبدیل شده است. ظرفیت گسترده این ژانر باعث شده است که معتبرترین موزه‌های جهان، از جمله گالری ملی پرتره(لندن) و گالری ملی پرتره اسمیتسونین (واشنگتن)، پرتره را ابزاری برای مطالعه‌ی تاریخ، جامعه و فرهنگ معرفی کنند.

ساختمان آرتهال از اواسط خرداد تا اوایل تیرماه، میزبان سه رویداد هنری در دو فضای مستقل از گالری آرتیبیشن بود. نمایشگاه‌های «کلکسیونر مدرن» و «سلکشن» با دو رویکرد متفاوت در گالری‌های شماره ۱ و شماره ۲ در آرتیبیشن برگزار شدند و در کنار آن، پوسترهای دهمین دوره‌ی «جشن هنر شیراز» نیز در فضایی از طبقه منفی یک ساختمان آرتهال به نمایش درآمده است. همچنین کتاب‌هایی از نشر تالار هنر نیز و نشر نظر نیز ارائه شده است.

کالوین تامکینز در بخشی از کتاب «پرتره‌هایی از هنر معاصر» به زندگی و آثار ریچارد سرا پرداخته است. تامکینز در این بخش، از سال‌های جوانی سرا و مواجهه‌اش با هنر مدرن تا جایگاه او به عنوان یکی از تأثیرگذارترین مجسمه‌سازان معاصر آمریکا را بازگو کرده است.

این مقاله از مواجهه با دو اثر هم‌نام آغاز می‌شود؛ دو «خرگوش» که تنها اشتراکشان عنوان است اما در نمایش بصری، تجربه‌ای متفاوت برای مخاطب ایجاد می‌کنند که در دو قطب کاملاً متفاوت قرار می‌گیرند. خرگوش جف کونز با سطح صیقلی و درخشان خود در منطق دیداری و بازارمحور هنر معاصر تثبیت می‌شود، در حالی که خرگوش نیکزاد نجومی با بدنی انسان‌نما و دربند، مخاطب را درگیر تجربه‌ای از تعلیق و خشونت می‌کند. این تقابل، پرسش اصلی مقاله را شکل می‌دهد: چگونه یک نشانه‌ی بصری واحد در دو میدان هنری متفاوت، به تولید نظام‌های متمایز معنا، ارزش و مشروعیت هنری منجر می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش، به بررسی دو اثر «خرگوش» از جف کونز و نیکزاد نجومی می‌پردازیم.

دیوارهای تهران و شیراز در اواخر هر تابستان به پوسترهای جشن هنر شیراز مزین می‌شد، پوسترهایی که پیام‌آور‌ پیدایش هنر مدرن ایران در میان جهان شرق و غرب بود. این آثار امروز از مهم‌ترین نمونه‌های طراحی گرافیک مدرن ایران در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ خورشیدی به شمار می‌آیند زیرا نقشی فراتر از خبررسانی درباره‌ی یک رویداد فرهنگی و بین‌المللی را در بر داشتند و در شکل‌گیری هویت بصری فستیوال هنری و جریان‌های نوگرای هنر و گرافیک ایران نقشی اساسی را ایفا کردند. طراحی این پوسترها ترکیبی از عناصر سنتی ایرانی، تایپوگرافی فارسی و رویکردهای مدرن گرافیک بین‌المللی بود. هر پوستر بخشی از تاریخ هنر مدرن ایران را در خود ثبت کرده و به‌عنوان اثری فاخر شناخته شده است . جشن هنر شیراز از سال ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۶، طی یازده دوره برگزار شد و یکی از مهم‌ترین رویدادهای بین‌المللی ایران را رقم زد. این جشن بستری برای حضور هنرمندان رشته‌های گوناگون از ایران، آسیا، اروپا و آمریکا در فضاهای تخت جمشید و نقش رستم در شهر شیراز را پدید آورد تا آغازی دیگر برای هنر ایران در جهان را شکل دهد.

نمایشگاه گروهی «کلکسیونر مدرن» با آثاری از هنرمندان برجسته، به تاریخ 8 خرداد ماه در گالری آرتیبیشن برگزار می‌شود. همچنین نمایشگاهی مجزا از نمایشگاه مذکور با آثار‌ نقاشی، مجسمه و پوسترهایی از تاریخ هنر نیز با عنوان 1 SELECTION در گالری شماره 2 به نمایش گذاشته خواهد شد.

سیندی شرمن، عکاس پست‌مدرن و فمینیست آمریکایی در روایت «کالوین تامکینز»، مولف کتاب «پرتره‌هایی از هنر معاصر»، به عنوان فردی مشهور با کسب افتخارات متعدد و در عین حال صمیمی است که چندان از اینکه اینچنین صمیمی شناخته شود خوشحال نیست. او هنرمندیست که همه بخش‌های فعالیت‌های هنری‌اش اعم از گریم تا نورپردازی و چیدمان قاب را خودش انجام می‌دهد. شرمن تاکنون به واسطه پرتره‌های مفهومی‌اش در جهان به شهرت رسیده است اما او در زمینه‌ی کارگردانی فیلم نیز سابقه‌ی فعالیت دارد. متن پیش رو، خلاصه‌ای از نوشتار کالوین تامکینز درباره این هنرمند در کتاب یادشده است.

شصت و یکمین دوسالانه‌ی ونیز، توسط کویو کوو (Koyo Kouoh) ، کیوریتور کامرونی-سوئیسی، طراحی شده است، پس از درگذشت کویو کوو، ، در مه ۲۰۲۵، اکنون طرح او برای بی‌ینال توسط تیم او اجرا می‌شود. «در گام‌های مینور»، عنوانی است که کویو کوو برای این نمایشگاه بین‌المللی هنر انتخاب کرده است تا به جای نمایش صرف، از مخاطبان دعوت ‌کند تا از سرعت خود بکاهند و با آثاری درگیر شوند که روایت‌های غالب را از طریق ظرافت، احساسات و تاریخ‌های لایه لایه به چالش می‌کشند. همچنین کویو کوو، هنرمندان را نه صرفاً ناظر بلکه کاتالیزورهایی می‌بیند که با درآمیختن فرکانس‌های روح و سیگنال‌های زمین، فضایی چندصدایی و شاعرانه می‌آفرینند. پرفورمنس‌های بی‌ینال نیز بدن را در کانون توجه قرار داده و آن را به عرصه‌ای برای دانش، حافظه، مقاومت سیاسی و شفای جمعی تبدیل می‌کنند.

مفهوم «هنر» یکی از بنیادی‌ترین و در عین حال متغیرترین مفاهیم در تاریخ فرهنگ و اندیشه‌ی بشر است. هنر علاوه بر نمایش احساسات و تخیل انسان، شاخصی از تحول ارزش‌ها و نگرش‌های زیباشناختی در هر دوره محسوب می‌شود. مطالب پیش رو برگرفته از کتاب «تاریخ مفاهیم بنیادین زیبایی‌شناسی» نوشته‌ی «ووادیسواف تاتارکیویچ»، مورخ و فیلسوف لهستانی انتشار یافته در نشر گیل گمش، زیرمجموعه انتشارات چشمه است. این اثر پژوهشی که به بررسی سیر تاریخی و فلسفیِ مفهوم هنر از عصر باستان تا دوران معاصر می‌پردازد، نشان‌دهنده‌ی چگونگی دگرگونی معنا و کارکرد هنر در گذر زمان است.